Kötü bir şey yaşandı ve geride bıraktınız. Ya da öyle sanıyordunuz. Ama aradan aylar ya da yıllar geçmesine rağmen hâlâ o anı zihninizde tekrar yaşıyor, uyku düzeniniz bozulmuş, bazı yerlerden ya da insanlardan uzak duruyorsunuz. Bu, unutamama değil — travma sonrası stres bozukluğunun belirtileri olabilir.
TSSB Nedir?
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), şiddetli, tehdit edici veya dehşet verici bir olay yaşandıktan sonra gelişen bir psikolojik tepkidir. Trafik kazası, şiddet, doğal afet, kayıp, cinsel saldırı, ani tanı — bunların hepsi travma bırakabilir.
Önemli bir nokta: Travma, olayın ne kadar “büyük” olduğuyla doğrudan ilgili değil. Kişinin o anda ne hissettiği ve bedenin bu deneyimi nasıl kaydettiğiyle ilgili. Aynı olayı yaşayan iki kişiden biri TSSB geliştirirken diğeri geliştirmeyebilir. Bu, birinin daha güçlü olduğu anlamına gelmez.
TSSB Belirtileri Nelerdir?
TSSB belirtileri dört ana grupta incelenir:
1. Yeniden Yaşama (Flashback ve Kabuslar)
Olayın zihne zorla geri gelmesi — sanki o an tekrar yaşanıyormuş gibi. Bu bazen bir anımsama değil, tam anlamıyla o andaymış gibi hissetmek şeklinde oluyor. Kabuslar da bu kategoride. Tetikleyici bir ses, koku veya görüntü bu anları başlatabilir.
2. Kaçınma
Olayı hatırlatan yer, kişi, konu veya düşünceden uzak durmak. Bu bazen fark edilmeden gerçekleşiyor; “oraya gitmek istemiyorum”, “o konuyu konuşmak istemiyorum” gibi alışkanlıklara dönüşüyor.
3. Olumsuz Düşünce ve Duygular
“Benim hatam”, “güvenilecek kimse yok”, “artık hiçbir şeyden zevk almıyorum” gibi düşünceler. Suçluluk, utanç, kopukluk, keyif alamama — bu duygular travmanın getirdiği bilişsel değişimlerin yansıması.
4. Aşırı Uyarılmışlık
Sürekli tetikte olmak, küçük şeylere aşırı tepki vermek, uyku problemi, dikkat dağınıklığı, kolay irkilme. Beyin tehlikenin geçtiğini henüz “öğrenmemiş” — hâlâ alarm modunda.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Travmatik bir olay sonrası bu belirtilerin görülmesi ilk haftalarda olağan. Ama bir aydan uzun sürüyor ve günlük hayatı etkiliyorsa, profesyonel değerlendirme gerekiyor.
TSSB için etkili tedaviler var. EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), Travmaya Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi ve diğer yaklaşımlar, araştırmalarla desteklenmiş yöntemler. “Bununla yaşamayı öğrenmek zorundayım” diye bir şart yok.
Konya’da Travma Terapisi
Klinik Psikolog Feyza Çaksen olarak travma terapisi, uzmanlık alanlarımın başında geliyor. Konya’da yüz yüze ve online seans seçenekleriyle çalışıyorum.
Travma konusunda destek almak istiyorsanız buradan iletişime geçebilirsiniz. Travma terapisi hizmetim hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.